EUDR – ostatnie miesiące przed rozpoczęciem stosowania przepisów. Co firmy powinny zrobić do końca 2026 roku?

30 grudnia 2026 r. to kluczowa data dla przedsiębiorstw objętych unijnym rozporządzeniem przeciwko wylesianiu (EUDR). Na nieco ponad trzy miesiące przed rozpoczęciem stosowania przepisów ramy prawne są już w dużej mierze ustalone. Opublikowano ostateczny zakres produktów objętych regulacją, zaktualizowano wytyczne i FAQ Komisji Europejskiej, a w Niemczech trwają prace nad krajowymi przepisami wykonawczymi. Dla firm oznacza to konieczność przejścia od analizy wymagań do praktycznego przygotowania procesów, danych i dokumentacji.

EUDR (rozporządzenie (UE) 2023/1115) ma na celu ograniczenie udziału produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów w rynku unijnym. Dla przedsiębiorstw oznacza to nowe wymagania dotyczące identyfikowalności pochodzenia surowców, oceny ryzyka oraz należytej staranności w łańcuchach dostaw.

Według stanu prawnego na 17 września 2026 r. zasadnicze wymagania regulacji są już znane. Najważniejsze wyzwania dotyczą obecnie prawidłowego określenia zakresu produktów, przypisania obowiązków poszczególnym podmiotom oraz zapewnienia sprawnego przepływu danych w łańcuchu dostaw.

Stosowanie EUDR rozpocznie się w dwóch terminach, zależnie od wielkości przedsiębiorstwa i jego wcześniejszego objęcia unijnymi przepisami dotyczącymi handlu drewnem.

Przedsiębiorstwa powinny już teraz ustalić, który termin dotyczy poszczególnych spółek w ich strukturze.

EUDR obejmuje siedem podstawowych grup surowców: bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także określone produkty pochodne wymienione w załączniku I do rozporządzenia.

W praktyce nie wystarczy zatem sprawdzić, czy firma handluje jednym z siedmiu surowców. Konieczna jest również weryfikacja kodów CN produktów wprowadzanych na rynek, udostępnianych na nim lub eksportowanych.

Obowiązki przedsiębiorstwa zależą przede wszystkim od jego roli w łańcuchu dostaw.

Podmiot działający na rynku (operator), który po raz pierwszy wprowadza odpowiedni produkt na rynek UE lub go eksportuje, podlega pełnym obowiązkom należytej staranności. Obejmują one gromadzenie informacji, ocenę ryzyka, jego ograniczanie oraz złożenie oświadczenia o należytej staranności (DDS) w systemie informacyjnym EUDR.

Podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw (downstream operator) oraz dystrybutor (trader) nie składają własnego oświadczenia DDS. Obowiązki tych podmiotów obejmują m.in. rejestrację w systemie informacyjnym w przypadku przedsiębiorstw niebędących MŚP. Pierwszy podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw musi również gromadzić i przechowywać numery referencyjne oświadczeń swojego dostawcy.

Istotne jest, że zgodnie z aktualnymi wyjaśnieniami Komisji Europejskiej o przypisaniu roli może decydować zmiana kodu CN. Przykładowo przedsiębiorstwo, które kupuje surową kawę i poddaje ją paleniu, stając się dostawcą kawy palonej o innym kodzie CN, może zostać uznane za podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw. Jeśli natomiast odsprzedaje surową kawę bez zmian, pozostaje dystrybutorem.

W praktyce prawidłowa klasyfikacja produktów oraz określenie roli poszczególnych spółek powinny być uzgadniane z działem celnym.

Zmiany w załączniku I – firmy powinny ponownie sprawdzić swoje portfolio

17 września 2026 r. opublikowano delegowane rozporządzenie (UE) 2026/2102, które zmienia zakres produktów pochodnych objętych EUDR.

Z zakresu regulacji wyłączono m.in. skóry i wyroby skórzane z bydła, opony bieżnikowane, niektóre wyroby z kauczuku, taśmy przenośnikowe oraz siedzenia lotnicze i samochodowe. Wyłączenia obejmują również soję przeznaczoną do siewu.

Jednocześnie rozszerzono zakres regulacji o nowe kategorie produktów, w tym kawę rozpuszczalną, określone pochodne oleju palmowego oraz mrożone języki wołowe. Nowe produkty zostaną objęte EUDR od 30 grudnia 2027 r.

Zmiany mają znaczenie szczególnie dla przedsiębiorstw działających w sektorach chemicznym, kosmetycznym, spożywczym i przetwórstwa surowców.

Warto zwrócić uwagę, że niektóre wyłączenia mają charakter szczegółowy. Przykładowo wyłączenie określonych siedzeń samochodowych i lotniczych nie oznacza automatycznego wyłączenia wszystkich mebli do siedzenia z elementami drewnianymi.

Rekomendacja dla firm: należy ponownie przeprowadzić analizę portfolio produktowego w oparciu o aktualną wersję załącznika I oraz właściwe kody CN. Decyzje o wyłączeniu produktów z zakresu EUDR powinny być odpowiednio udokumentowane.

Jednym z największych wyzwań we wdrażaniu EUDR jest zapewnienie odpowiedniej jakości danych dotyczących produktów i ich pochodzenia.

W praktyce przedsiębiorstwa powinny przygotować uporządkowany zbiór informacji dla poszczególnych dostawców i produktów. Powinien on obejmować m.in.:

• opis produktu oraz jego kod CN,
• ilość produktu,
• kraj produkcji,
• dane geolokalizacyjne działek, na których wyprodukowano odpowiednie surowce,
• dane dostawcy i odbiorcy,
• dowody potwierdzające legalność produkcji oraz brak związku z wylesianiem.

Dokumentację należy przechowywać przez pięć lat.

Zaktualizowane wytyczne Komisji Europejskiej wskazują jednocześnie na możliwość bardziej pragmatycznego podejścia do przepływu danych. Nie każdy podmiot w łańcuchu dostaw musi gromadzić wszystkie informacje wymagane od operatora.

Przykładowo obowiązek przekazywania numerów referencyjnych oświadczeń DDS spoczywa na operatorze. Pierwszy podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw gromadzi i przechowuje otrzymane numery, a obowiązek ten nie jest automatycznie powielany na kolejnych etapach.

Również certyfikaty i audyty dostawców mogą stanowić źródło informacji wykorzystywanych w procesie oceny ryzyka, ale nie zastępują własnych obowiązków należytej staranności.

Oznacza to, że firmy powinny zweryfikować dotychczasowe ankiety dostawców, zapisy umowne i procedury, tak aby odpowiadały rzeczywistym obowiązkom wynikającym z EUDR, bez nakładania niepotrzebnych wymagań na partnerów biznesowych.

EUDR jest ściśle powiązane z procesami celnymi. Kody CN decydują o tym, czy produkt znajduje się w zakresie regulacji, natomiast dane zawarte w zgłoszeniu celnym mogą wpływać na ustalenie roli przedsiębiorstwa.

Numer referencyjny oświadczenia DDS musi być dostępny przed dopuszczeniem towaru do obrotu lub przed jego eksportem. Brak wymaganych informacji może skutkować wstrzymaniem odprawy celnej.

W przypadku importu istotne jest ustalenie, który podmiot występuje jako importer w zgłoszeniu celnym. To właśnie ta rola może przesądzać o przypisaniu obowiązków operatora, a nie wyłącznie warunki dostawy określone w Incoterms.

Przedsiębiorstwa powinny zatem przetestować przekazywanie numerów referencyjnych DDS we współpracy z agencjami celnymi i operatorami logistycznymi jeszcze przed rozpoczęciem stosowania przepisów.

Warto również pamiętać, że kody CN są aktualizowane corocznie. W związku z planowanym wejściem w życie nowej nomenklatury HS 2028 od 1 stycznia 2028 r. firmy powinny uwzględnić konieczność ponownej weryfikacji klasyfikacji produktów.

EUDR obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE, krajowe przepisy określają m.in. kompetencje organów kontrolnych i sankcje m.in. kary finansowe, możliwość konfiskaty produktów oraz zakazy ich wprowadzania do obrotu. Przewidziano także odpowiedzialność karną za umyślne wprowadzanie produktów niezgodnych z EUDR.

Z perspektywy organizacyjnej szczególnego znaczenia nabierają jasny podział odpowiedzialności, udokumentowane decyzje dotyczące zgodności produktów oraz skuteczny nadzór nad realizacją obowiązków.

Pozostały czas należy wykorzystać przede wszystkim na wdrożenie rozwiązań operacyjnych. Praktyczny plan działań może obejmować cztery etapy.

Firmy powinny także przygotować procedury postępowania w przypadku wykrycia niezgodności lub awarii systemu informacyjnego oraz ustalić zasady komunikacji z organami i odbiorcami produktów.

W przypadku produktów, które zostaną objęte regulacją dopiero od 30 grudnia 2027 r., warto rozpocząć pozyskiwanie danych z wyprzedzeniem. Budowa kompletnego systemu identyfikowalności może bowiem wymagać kilku miesięcy.

EUDR wymaga dziś przede wszystkim sprawnego wdrożenia

Na kilka miesięcy przed rozpoczęciem stosowania EUDR najważniejszym zadaniem przedsiębiorstw nie jest już samo poznanie przepisów, lecz przełożenie ich na konkretne procesy biznesowe.

Kluczowe znaczenie mają prawidłowa klasyfikacja produktów, ustalenie ról podmiotów w łańcuchu dostaw, pozyskanie niezbędnych danych oraz integracja wymagań EUDR z procesami zakupowymi, logistycznymi i celnymi.

Wdrożenie powinno być proporcjonalne do rzeczywistych obowiązków przedsiębiorstwa. Nie każdy uczestnik łańcucha dostaw podlega takim samym wymaganiom, dlatego właściwe przypisanie ról i odpowiedzialności pozwala uniknąć zarówno luk w zgodności, jak i nadmiernego obciążania dostawców.

Dla przedsiębiorstw objętych pierwszym terminem stosowania EUDR 30 grudnia 2026 r. powinien być datą pełnej gotowości operacyjnej, a nie początkiem przygotowań.

Artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 17 września 2026 roku. Nie stanowi porady prawnej.

Autorka: Ewa Chodkiewicz, Ekspertka ds. Bioróżnorodności i Śladu Wodnego